ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) یکی از شایع ترین ویروس های مقاربتی است که میتواند زنان و مردان را در هر سنی مبتلا کند. این ویروس انواع مختلفی دارد و برخی از آن ها می توانند به بروز زگیل تناسلی یا حتی سرطان هایی مانند سرطان دهانه رحم، آلت تناسلی مردانه و مقعد منجر شوند.
آزمایش HPV ابزاری مهم برای تشخیص زودهنگام عفونت ناشی از این ویروس است و نقش حیاتی در پیشگیری و کنترل بیماری های مرتبط با آن دارد.
عفونت HPV چیست؟
ویروسهای پاپیلومای انسانی (HPVs) گروهی از ویروسها هستند که بعضی از آنها از طریق تماس جنسی منتقل میشوند. از ویروسهای HPV، بعضیها پر خطر بوده و در ایجاد سرطان دهانه رحم نقش دارند. بیماری HPV در ابتلا به سرطان کولورکتال (مقعد)، سرطان آلت تناسلی مردان، سرطان واژن خانم ها و سرطان اوروفارنکس (سرطان گلو، معمولاً لوزهها یا پشت زبان) نیز تاثیرگذارند.
آزمایش HPV چیست؟
تست HPV و تست پاپ اسمیر دو آزمایش مختلف برای غربالگری سرطان دهانه رحم برای خانم ها هستند و برای آقایان نمونه گیری اگه ضایعه وجود داشته باش از ضایعه گرفته می شود اکر بدون ضایع باشد از سر آلت تناسلی گرفته می شود. منظور از غربالگری، شناسایی عامل بیماریزا قبل از ایجاد بیماری و بروز علائم بالینی است.
برای تمام زنان، غربالگری سرطان دهانه رحم توصیه میشود، چرا که تشخیص زود هنگام هرگونه تغییرات بدخیم سلولی در ناحیه رحم میتواند به درمان به موقع و پیشگیری از عواقب سرطان کمک کند. همچنین در این تست ها انواع کم خطر و پرخطر HPV مشخص میشوند. سویه های مختلفی از ویروس HPV وجود دارد که بعضی از آن ها باعث بروز مشکلات سلامتی میشوند.
آزمایش HPV زنان
در زنان تست HPV معمولا همراه با تست پاپ اسمیر انجام میشود. در این روش پزشک یا ماما با استفاده از یک برس یا سواب، از سلول های دهانه رحم نمونه برداری میکند. این سلول ها به آزمایشگاه ارسال شده و برای یافتن DNA یا RNA ویروس HPV بررسی می شوند.
این تست به ویژه برای زنان بالای ۳۰ سال توصیه میشود، زیرا احتمال بروز عفونت پایدار در این سن بیشتر است. ترکیب آزمایش HPV با تست پاپ اسمیر، دقت غربالگری سرطان دهانه رحم را به طور قابلتوجهی افزایش میدهد.
آزمایش HPV مردان
برخلاف زنان آزمایش HPV در مردان به صورت روتین انجام نمیشود، مگر در موارد خاص مانند وجود علائم مشکوک. در مردان پزشک ممکن است نمونه ای از سلول های ناحیه تناسلی، مقعد یا حتی دهان (در صورت روابط جنسی دهانی) تهیه کند.
در برخی موارد، نمونه گیری با استفاده از سواب از مجرای ادراری یا پوست آلت تناسلی انجام میشود.
اگرچه این آزمایش به اندازه تست HPV در زنان متداول نیست، اما در تشخیص به موقع زگیل تناسلی و سرطان های مرتبط با HPV اهمیت زیادی دارد.
انواع ویروس اچ پی وی
در آزمایش HPV علاوه بر تشخیص ابتلا یا عدم ابتلا به ویروس، نوع کم خطر و پرخطر آن نیز شناسایی میشود:
HPV کم خطر
نوع کم خطر میتواند باعث ایجاد زگیل در مقعد و ناحیه تناسلی و گاهی اوقات زخم های دهانی شود. سایر عفونت های کم خطر HPV باعث ایجاد زگیل در دست، پا یا ناحیه قفسه سینه می شوند. زگیل تناسلی HPV معمولا مشکلات جدی برای سلامتی به دنبال ندارند. زگیل HPV در اغلب موارد خود به خود از بین رفته یا ممکن است پزشک با درمان های غیر تهاجمی آن ها را در مطب از بین ببرد.
HPV پرخطر
بیشتر سویه های پرخطر HPV معمولا علائمی ندارند و طی یک یا دو سال خود به خود از بین می روند. اما بعضی از آن ها قادرند چندین سال در بدن باقی مانده و زمینه ساز ابتلا به سرطان شوند. علت اصلی سرطان های دهانه رحم، ویروس HPV است. عفونت های مزمن HPV با سرطان های دیگری از جمله سرطان کولورکتال، واژن، آلت تناسلی، دهان و گلو نیز در ارتباط است.
در تست پاپ اسمیر (که سیتولوژی دهانه رحم نیز نامیده میشود) نمونه ای از سلول های دهانه رحم برداشته شده و در آزمایشگاه تغییرات سلولی ناشی از عفونت HPV بررسی می شود تا با تشخیص هرچه سریع تر عفونت و یا التهاب از پیشروی آن و تبدیل شدن به سرطان دهانه رحم ممانعت گردد.
آزمایش HPV چگونه انجام میشود؟
آزمایش HPV بسته به جنسیت، علائم و روش انتخابشده، ممکن است به روشهای مختلفی انجام شود:
نمونهبرداری از دهانه رحم (در زنان)
با استفاده از اسپکولوم، دهانه رحم قابل مشاهده شده و سپس نمونه ای از سلول های آن برداشت میشود.
نمونهبرداری از پوست یا ناحیه تناسلی (در مردان)
با استفاده از سواب یا ابزار مخصوص از پوست آلت، ناحیه مقعد یا مجرای ادراری نمونه گرفته میشود.
تست HPV دهانی
در برخی موارد، مخصوصا برای افراد دارای رابطه دهانی، ممکن است نمونه از ناحیه دهانی گرفته شود.
آزمایش HPV از طریق خون
آزمایش HPV از طریق خون به طور مستقیم برای شناسایی ویروس کاربرد ندارد، زیرا ویروس HPV در خون جریان ندارد و فقط در بافت های آلوده مانند پوست یا مخاط یافت میشود. با این حال در برخی آزمایشگاه ها ممکن است از آزمایش خون برای بررسی اثرات غیر مستقیم ویروس یا سایر عفونت های همزمان استفاده شود.
آزمایش HPV از طریق ادرار
در برخی از روش های نوین مخصوصا برای مردان یا کودکانی که امکان نمونه برداری تهاجمی وجود ندارد، ممکن است از نمونه ادرار برای بررسی وجود DNA ویروس استفاده شود. این روش اگرچه دقت کمتری نسبت به روش های مستقیم دارد، اما به دلیل راحتی بیشتر در برخی شرایط استفاده میشود.
آزمایش HPV چه بیماری هایی را تشخیص میدهد؟
آزمایش HPV در تشخیص بیماریهای زیر موثر است:
زگیل تناسلی
زگیل تناسلی یکی از شایع ترین علائم ابتلا به ویروس HPV، به ویژه انواع کم خطر آن مانند HPV نوع 6 و 11 است. این زگیل ها به شکل برآمدگی های کوچک، نرم و گوشتی در ناحیه تناسلی، مقعد یا اطراف آن ظاهر میشوند.
زگیلها معمولا بدون درد هستند اما ممکن است خارش، سوزش یا خونریزی ایجاد کنند. در مردان ممکن است روی آلت، کیسه بیضه یا اطراف مقعد دیده شوند و در زنان معمولا روی لب های واژن، دهانه رحم یا دیواره واژن ظاهر میشوند.
این زگیل ها قابل درمان اند، اما چون ویروس همچنان در بدن باقی می ماند، احتمال بازگشت آن ها وجود دارد. درمان شامل داروهای موضعی، کرایوتراپی (فریز کردن)، لیزر یا جراحی است.
سرطان مقعد
سرطان مقعد یکی از سرطان هایی است که رابطه نزدیکی با انواع پرخطر ویروس HPV، به ویژه نوع 16 دارد. این نوع سرطان به ویژه در افرادی که روابط جنسی مقعدی دارند یا سیستم ایمنی ضعیفی دارند (مانند مبتلایان به HIV) بیشتر دیده میشود.
علائم سرطان مقعد ممکن است شامل خونریزی مقعدی، درد یا فشار در ناحیه مقعد، خارش، ترشح غیرعادی و وجود توده یا زخم در ناحیه باشد.
تشخیص زود هنگام با استفاده از معاینات بالینی و آزمایش HPV، نقش بسیار مهمی در درمان موفق این بیماری دارد. درمان معمولا شامل ترکیبی از پرتودرمانی، شیمی درمانی و در برخی موارد جراحی است.
سرطان دهانه رحم
سرطان دهانه رحم یکی از شایع ترین و جدی ترین پیامد های عفونت پایدار با ویروس HPV پرخطر، به ویژه نوع 16 و 18 است. این نوع سرطان بیشتر در زنانی دیده میشود که به صورت منظم غربالگری نشده اند. ابتلا به HPV ممکن است سال ها بدون علامت باقی بماند تا اینکه سلول های دهانه رحم به تدریج تغییر کرده و سرطانی شوند.
در مراحل اولیه، سرطان دهانه رحم معمولا بدون علامت است، اما در مراحل پیشرفته ممکن است با خونریزی بین قاعدگی ها، درد لگن یا خونریزی بعد از رابطه جنسی همراه باشد. تشخیص زود هنگام با انجام منظم تست پاپ اسمیر و آزمایش HPV کلید اصلی در پیشگیری و درمان به موقع این بیماری است. درمان میتواند شامل برداشتن بافت های غیرطبیعی، جراحی، شیمی درمانی و پرتو درمانی باشد.
سرطان واژن
سرطان واژن یکی از سرطان های نادر دستگاه تناسلی زنان است که میتواند در اثر عفونت پایدار با انواع پرخطر ویروس HPV، بهویژه نوع 16 ایجاد شود. این بیماری بیشتر در زنان بالای 60 سال دیده میشود، اما ممکن است در سنین پایین تر نیز رخ دهد به ویژه در افرادی که سابقه عفونت مزمن HPV یا ابتلا به دیسپلازی دهانه رحم دارند.
علائم سرطان واژن معمولا در مراحل اولیه مشخص نیستند اما در مراحل پیشرفته ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- خونریزی غیرعادی واژینال، به ویژه بعد از رابطه جنسی یا یائسگی
- ترشح غیرطبیعی از واژن
- درد در ناحیه لگن یا واژن
- وجود توده یا زخم در داخل واژن
تشخیص معمولا با معاینه لگنی، کولپوسکوپی و نمونه برداری صورت میگیرد. درمان این سرطان بسته به مرحله بیماری شامل جراحی، پرتودرمانی یا شیمی درمانی است.
سرطان دستگاه تناسلی خارجی زنانه (سرطان ولوار)
سرطان ولوار یا سرطان ناحیه تناسلی خارجی زنان (لب های واژن، کلیتوریس و اطراف دهانه واژن) نیز میتواند بر اثر عفونت با ویروس HPV به ویژه نوع 16 ایجاد شود. این نوع سرطان بیشتر در زنان مسن تر دیده میشود، اما در سال های اخیر در زنان جوان تر نیز شایع تر شده است به ویژه در کسانی که به HPV مبتلا هستند.
علائم سرطان ولوار عبارت اند از:
- وجود زخم یا توده ای روی پوست ولوار که بهبود نمی یابد
- خارش یا سوزش مزمن
- درد یا حساسیت در ناحیه تناسلی
- تغییر رنگ پوست یا ظاهر ناحیه تناسلی
تشخیص این نوع سرطان از طریق معاینه فیزیکی، نمونه برداری (بیوپسی) و گاهی تصویربرداری انجام میشود. درمان می تواند شامل جراحی (برداشتن بافت سرطانی)، پرتودرمانی و شیمی درمانی باشد.
سرطان آلت تناسلی مردانه
سرطان آلت تناسلی یکی از سرطان های نادر در مردان است که ارتباط مستقیمی با عفونت با ویروس HPV به ویژه نوع 16 دارد. این نوع سرطان بیشتر در مردانی مشاهده میشود که بهداشت فردی ضعیف، ختنه نشده یا مبتلا به عفونت های مزمن دستگاه تناسلی هستند.
تفسیر جواب آزمایش HPV
آزمایش HPV منفی
اگر نتیجه آزمایش شما منفی باشد به این معنی است که ویروس HPV در نمونه گرفته شده شناسایی نشده است.
این نتیجه میتواند به دلایل زیر باشد:
- بدن شما به ویروس آلوده نشده است.
- عفونت قبلی وجود داشته ولی سیستم ایمنی بدن آن را پاکسازی کرده است.
- میزان ویروس در بدن بسیار پایین بوده و قابل تشخیص نبوده است.
نکات مهم درباره نتیجه منفی:
- نتیجه منفی به معنای آن است که احتمال ابتلا به سرطان دهانه رحم یا دیگر سرطان های مرتبط با HPV بسیار پایین است.
- در زنان اگر تست پاپ اسمیر نیز طبیعی باشد، ممکن است تا ۵ سال نیازی به تکرار آزمایش نباشد (با توجه به سن و توصیه پزشک).
- نتیجه منفی، تضمینی برای عدم آلودگی در آینده نیست. رعایت بهداشت جنسی و واکسیناسیون HPV توصیه می شود.
آزمایش HPV مثبت
اگر نتیجه آزمایش شما مثبت باشد، یعنی DNA ویروس HPV در نمونه یافت شده است. در این حالت، لازم است نوع ویروس مشخص شود تا میزان خطر احتمالی آن ارزیابی گردد.
انواع حالتهای مثبت بودن:
- HPV کمخطر: اغلب با زگیل تناسلی همراه است و بهندرت منجر به سرطان میشود.
- HPV پرخطر: این نوع ویروس می تواند باعث تغییرات سلولی در نواحی مختلف بدن شده و در درازمدت منجر به بروز سرطان هایی نظیر سرطان دهانه رحم، واژن، مقعد، آلت تناسلی و گلو شود.
اقدامات بعد از جواب مثبت:
- نیاز به بررسی بیشتر از طریق کولپوسکوپی، بیوپسی یا تست پاپ اسمیر (در زنان).
- پیگیری منظم برای پایش سلول های غیرطبیعی.
- در بسیاری از موارد، حتی نوع پرخطر HPV ممکن است بدون درمان خاصی توسط سیستم ایمنی بدن پاک شود؛ اما این نیاز به کنترل دارد.
- اگر تغییرات پیش سرطانی دیده شود، ممکن است نیاز به درمان هایی مانند کرایوتراپی، لیزر یا جراحی وجود داشته باشد.
مزایای تست HPV
- تشخیص زودهنگام عفونت و پیشگیری از سرطان
- غربالگری موثرتر نسبت به پاپ اسمیر به تنهایی
- مناسب برای برنامه ریزی درمان یا مراقبت بلندمدت
- آگاهی از وضعیت سلامتی و انتقال ویروس به شریک جنسی
- قابل استفاده در ترکیب با تست های دیگر برای دقت بیشتر
چه کسانی باید آزمایش hpv بدهند؟
- زنان بالای ۳۰ سال بهصورت دوره ای (معمولا هر ۵ سال یکبار)
- افرادی که شریک جنسی متعدد دارند
- مردان یا زنانی که در معرض خطر بالای عفونت هستند (مانند بیماران HIV مثبت)
- افرادی با علائم مشکوک مانند زگیل یا تغییرات پوستی در ناحیه تناسلی
- افرادی که شریک جنسی آن ها مبتلا به HPV یا زگیل تناسلی است
چطور برای آزمایش HPV آماده شویم؟
آزمایش HPV به طور کلی به آمادگی خاص و پیچیده ای نیاز ندارد؛ اما رعایت برخی نکات ساده پیش از نمونه برداری میتواند دقت نتایج را افزایش داده و احتمال خطای آزمایش را کاهش دهد. پزشکان توصیه میکنند حداقل ۴۸ ساعت (دو روز) پیش از انجام تست، نکات زیر رعایت شود:
1. از برقراری رابطه جنسی خودداری کنید
تماس جنسی به خصوص بدون محافظ، میتواند بافت ناحیه تناسلی را تحریک کرده و بر نتیجه تست اثرگذار باشد. همچنین ترشحات یا سلول های منتقل شده در اثر رابطه می توانند باعث تداخل در تشخیص دقیق ویروس شوند.
2. از مصرف هرگونه کرم، ژل یا داروی واژینال خودداری کنید
محصولات واژینال مانند کرم ها، ژل ها، شیاف های دارویی یا حتی روان کننده ها ممکن است با نمونه برداری تداخل ایجاد کنند. این ترکیبات می توانند با پوشاندن یا تخریب سلول ها موجب منفی شدن کاذب نتیجه آزمایش شوند.
3. زمان مناسبی از چرخه قاعدگی را انتخاب کنید
بهتر است تست HPV در دوران قاعدگی انجام نشود. وجود خون در ناحیه میتواند نمونه برداری را دشوار و نتیجه را غیرقابل اعتماد کند. ایده آل ترین زمان برای انجام این آزمایش حداقل ۲ تا ۵ روز پس از پایان قاعدگی است.
4. از شستشوی شدید ناحیه تناسلی پرهیز کنید
شستشوی داخلی واژن با شوینده ها یا دوش واژینال میتواند فلور طبیعی واژن و ساختار سلولی ناحیه را تغییر دهد و موجب از بین رفتن ویروس یا سلول های آلوده شود. توصیه می شود در روزهای منتهی به نمونه برداری تنها از آب ولرم و بدون شوینده برای شستشو استفاده شود.
بدون دیدگاه